است كه در آن واحد ، براى شما نشان درجه دوم حمام ، و براى ايشان ، نشان سن‌ژرژ سن‌ميشل فرستاده‌اند . مينويسيد : « بالاخره تمام موجبات بدبختى و انقراض مهيا ، و باندك اشتباه و خودپرستى و يا تعلل و لاقيدى ، و يا جبن و بددلى ممكن بود آخرين ضربهء مخاطرات متوجه حيات سياسى و استقلال ملى ما گردد . » « 1 » بعد از تشريحاتى كه از اوضاع زمان قبل از رياست وزراء شما كرده ، و توضيحاتى كه از بيانات سابقهء شما داده‌ايم ، ديگر اين‌جا محتاج بهيچ‌گونه اطاله و تطويلى نخواهيم بود ، و مىدانيم كه اوضاع داخلى و خارجى مملكت ما در آن روزها نه فقط اوضاعى بالمره عادى و معمولى ، بلكه از خيلى جهات از اوقاتى كه شما از رياست وزراء سابقتان كناره - جوئى كرديد بهتر ، و براى اجراى اصلاحات مناسبتر بوده است . مينويسيد : « در چنين موقع خطير و ايام سياهى بود كه متوكلا على اللّه ، با اعتماد بنفس و اتكاء بوجدان و حقيقت خودخواهى و خودپسندى را از نظر دور كرده ، و منافع ملت را بمصالح شخصى ترجيح داده ، و از هيچ مخاطرهء جانى و شرافتى نهراسيده بار سنگين مسؤليت خدمت‌گزارى مملكت را بر دوش گذاردم . » اگرچه ما تمام جهاتى كه شما براى تيرگى ايام و خطيرى موقع رياست وزراء خود ذكر كرده بوديد ، يكىيكى تحت دقت آورده و ببرهان و منطق همه را جواب گفته ، و معمولى بودن آن روزها را كاملا ثابت كرده‌ايم ، ولى چون مىبينيم شما خيلى اصرار داريد كه آن ايام را فوق العاده خطرناك و سياه وانمود ، و پهلوانى خود را در قبول مسند رياست وزراء در اين موقع باثبات برسانيد ، ناگزيريم روزهاى تيره و سياه ، و مواقع خطرناكى كه ايران در اين چهارده سالهء دورهء انقلاب داشته است ، بطور فهرست بخاطر شما بياوريم تا خودتان هم معمولى بودن ايام رياست خود را متذكر شويد . كشمكش‌هاى انجمنهاى تهران و ولايات با شاه مخلوع ، و نزاعهاى موضوعى استبداد و مشروطه ؛ قتل ميرزا على اصغر خان اتابك اعظم ، اعلان معاهدهء 1907 بين روس و انگليس قضيهء ميدان توپخانه ، سوء قصد نسبت بشاه مخلوع ، و انداختن بمب باتومبيل پادشاهى ،

--> ( 1 ) - ملت ايران اين قرارداد را كه تمام اين بيانات براى اثبات بيچارگى او و واداشتن بقبول آن بود رد كرد و فاتحهء بى الحمد براى عاقدين آن خواند و به حمد اللّه نه همين خلاف اين گفته‌ها ظاهر گشت بلكه روزبروز بجلو ميرود و عنقريب ثابت خواهد شد كه يكمن ماست چقدر كره و يكمن آرد چقدر فطير دارد و اگر امروز كره قدرى پر دوغ و فطير واقعا فطير و قدرى بىمايه و ورنيامده است به زودى بخواست خدا اين منقصت‌ها را هم مرتفع و انشا اللّه عليرغم اين ياوه‌سرائيها از هيچكس وانمىمانيم . جوانان . بجلو بجلو ! خدا بقدمهاى شما قوت و به مغز شما توانائى فكر بدهد . من هشت نه ماه است كه وارد هفتاد و چهارمين سال زندگانى خود گشته و از كار عملى افتاده‌ام و اگرنه حاضر بودم همه جا قدم بقدم با شماها باشم ولى بدانيد كه دعاى خير من در همه جا با شماست . از من كار ديگرى برنمىآيد .